Powstanie styczniowe

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
22 stycznia 2020

Pierwszy raz w takiej skali, ramię w ramię, szlachta i chłopi podjęli wspólny bój przeciwko rosyjskiemu zaborcy. 157 lat temu, 22 stycznia 1863 r. rozpoczęło się powstanie styczniowe, które pomimo tego, że w następnym roku upadło, stało się symbolem narodowego męczeństwa i w ten sposób przyczyniło się do odzyskania w 1918 r. niepodległości Polski. Ci, co mieli jeszcze jakieś wątpliwości, czy walczyć z rosyjskim zaborcą, czy może lepiej w imię wygody i korzyści majątkowych jakoś dogadać się, gdy ujrzeli publiczne egzekucje, transporty zesłanych na Syberię, cierpienie osieroconych dzieci i zhańbione kobiety, powzięli w swoim sercu postanowienie zemsty i osobistej walki z niesprawiedliwością. Na tej glebie wyrosło pokolenie wielkich Polaków, dzięki którym sprawa polska znalazła poparcie mocarstw i wolę wskrzeszenia zniewolonego narodu.

Szczególną pamiątką powstańczych działań na terenie gminy Mrozy jest mogiła powstańców poległych 27 października 1863 r. pod Kuflewem, usytuowana przy drodze powiatowej niedaleko parafialnego cmentarza, zwieńczona drewnianym krzyżem z 1863 r. Według ksiąg parafialnych spoczywa w niej 25 umarłych mężczyzn niewiadomych z imienia i nazwiska. Rosyjskie raporty informowały jedynie o rozbiciu grupy powstańców ukrywających się w lasach między Piasecznem a Kuflewem przez podpułkownika Bałabana stojącego na czele pułku moskiewskiego i pułku kozaków, konwojującego generała Kostandę z Warszawy do Garwolina. Na podstawie relacji powstańczych przypuszczamy, że rozbity oddział mógł być dowodzony przez Kazimierza Kobylińskiego – właściciela dóbr w Zalesianach na Podlasiu, okrzykniętego najpiękniejszą postacią grodzieńskiego powstania. Kazimierz Kobyliński zginął śmiercią bohaterską kilka dni później tj. 4 listopada w bitwie pod Mienią i został pochowany na cmentarzu w Siennicy. W literaturze pojawiają się również źródła, według których polegli powstańcy należeli do oddziału Józefa Jankowskiego pseud. Szydłowski, będącego naczelnikiem powstania dla powiatu stanisławowskiego (w skład tego powiatu wchodziły wówczas tereny gminy Mrozy).

Kuflewska mogiła, to nie jedyny ślad powstania styczniowego na terenie naszej gminy. Dzięki pracy historyka – pana Tadeusza Krawczaka, dyrektora Archiwum Akt Nowych dowiadujemy się nieco więcej o mieszkańcach naszych terenów, którzy za udział w powstaniu ponieśli srogie kary.  W aktach dowódcy Siedleckiego Wojennego Oddziału znajdują się nazwiska mieszkańców Mrozów, Woli Rafałowskiej, Woli Kałuskiej i Kuflewa, którzy za udział w powstaniu otrzymali wyroki. Najciężej został ukarany Faust Wójcicki – chłop bezrolny ze wsi Wola Rafałowska, katolik, aresztowany we wsi Kuflew 29 maja 1864 r.. Za udział w powstaniu został skazany na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano we wsi Łączka. Wśród osób  sądzonych i zesłanych na ciężkie roboty w głąb Rosji znaleźli się:

-        Stanisław Cegiełka: Więzień cytadeli warszawskiej. Chłop z Kuflewa, lat 21. Kawaler. Aresztowany 6 lipca 1864 r. w Kuflewie "za przynależność do bandy i udział w powieszeniu Aleksandra". 9 września 1864 r. skazany na 6 lat robót w syberyjskich fabrykach.

-        Józef Czełkowski: Więzień cytadeli warszawskiej. Chłop ze wsi Mrozy, lat 27. Aresztowany 19 lutego "nie wiadomo za co". 5 września 1864 r. odesłany do Warszawy.

-        Wojciech Dąbrowski: Więzień cytadeli warszawskiej. Chłop ze wsi Mrozy, lat 32. Katolik, miał dzieci, posiadał dom i ziemię. Aresztowany w Mrozach 21 lutego "za przechowywanie broni". 14 marca skazany na aresztanckie roty (t.j. roboty przymusowe).

-        Leon Kobyliński: Więzień cytadeli warszawskiej. Chłop nie posiadający majątku ze wsi Mrozy, lat 40. Katolik, żonaty. Aresztowany w Mrozach 19 lutego 1864 r. "nie wiadomo za co". 14 marca 1864 r. skazany na aresztanckie roty.

-        Piotr Kostanecki: Chłop nieposiadający majątku we wsi Mrozy, lat 25, żonaty, nie mający dzieci. Aresztowany 2 marca 1864 r., „nie wiadomo za co”, 26 marca 1864 r. skazany na roty aresztanckie.

-        Władysław Rabiński: Chłop posiadający gospodarstwo w Woli Kałuskiej. Aresztowany w domu 28 lutego 1864 r. "za udział w buncie". Pod koniec czerwca skazany na roboty w głębi Rosji i odesłany do Cytadeli Warszawskiej.

-        Marek Uchman: Więzień cytadeli warszawskiej. Chłop ze wsi Mrozy, lat 25. Katolik, kawaler. Aresztowany w Mrozach 19 lutego 1864 r. "nie wiadomo za co". Skazany na zesłanie w głąb Rosji.

-        Maciej Wójcicki: Więzień cytadeli warszawskiej. Chłop z Woli Rafałowskiej, lat 26, syn Bronisława. Katolik, kawaler. Aresztowany w Woli Rafałowskiej "za uczestnictwo w powieszeniu przez powstańców jakiegoś Aleksandra". 9 listopada skazany na 6 lat katorgi na Kaukazie.

Wśród sądzonych znaleźli się również:

-        Jan Wójcicki: Szlachcic z Woli Rafałowskiej, syn Rocha, lat 23, katolik, kawaler, majątku nie posiada, aresztowany w Woli Rafałowskiej 23 maja 1864 r. za przynależność „do szajki” Szydłowskiego, 6 czerwca odesłany do miejsca zamieszkania.

-        Stanisław Skrodzki – szlachcic ze wsi Wola Rafałowska, lat 30, kawaler, aresztowany w Mińsku 12 lipca 1864 r., podejrzany, że jest naczelnikiem powstańczym powiatu stanisławowskiego, 5 sierpnia zwolniony. Warto zauważyć, że Stanisław Skrodzki, występuje w księgach parafialnych jako wójt gminy Kuflew i świadek śmierci 25 powstańców pochowanych w kuflewskiej mogile.

Dotychczas nie powstało żadne kompleksowe opracowanie, które ukazałoby los mieszkańców naszych ziem zesłanych na Syberię. Obecnie nie potrafimy również odpowiedzieć, kto, kiedy i czy w ogóle powrócił. Na pewno wśród naszych przodków znajdują się ci, którzy powrócili z rosyjskiej katorgi. Niektórzy nie byli wcześniej naszymi mieszkańcami, ale wracając „sybirską koleją”, jak mówiono o linii kolejowej Terespol – Warszawa, wysiedli w Mrozach i tu już zostali, bo nie mieli do kogo i do czego wracać. Ich tragiczne doświadczenia wpłynęły na następne pokolenia – na nas.

Pamiętajmy o nich wszystkich. Pamiętajmy o tych, których nazwiska są nam bliskie i o tych, którzy polegli jako bezimienni. 

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2020-01-22
Data publikacji:2020-01-22
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:Administrator
Liczba odwiedzin:222